پلاکا (Plaka)، محله خدایان در قلب آتن - هدا بلاگ

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

تاریخچه‌ای غنی و پرفراز و نشیب

پلاکا به عنوان قدیمی‌ترین بخش مسکونی آتن شناخته می‌شود که به طور مداوم از دوران باستان تا به امروز ساکنانی داشته است. این محله در اطراف خرابه‌های آگورای باستانی شکل گرفته و شاهد دوره‌های تاریخی متعددی بوده است.

ریشه نام «پلاکا»

منشأ دقیق نام «پلاکا» همچنان نامشخص است و نظریه‌های مختلفی در مورد آن وجود دارد. با این حال، رایج‌ترین و پذیرفته‌شده‌ترین نظریه این است که این نام از یک لوح سنگی بزرگ و مسطح (به یونانی: plaka) گرفته شده است که زمانی در نزدیکی تئاتر باستانی دیونیزوس در این محله قرار داشت.

تحولات تاریخی

• دوران عثمانی: در زمان اشغال آتن توسط امپراتوری عثمانی، پلاکا به «بخش تُرک‌نشین آتن» معروف بود و تحت نظر فرمانده ترک اداره می‌شد.
• استقلال یونان و تولد دوباره آتن: پس از استقلال یونان و انتخاب آتن به عنوان پایتخت در سال 1834، این شهر که به ویرانه‌ای با تنها چند هزار نفر جمعیت تبدیل شده بود، نیازمند بازسازی گسترده بود. معماری نئوکلاسیک به عنوان سبک غالب برای بازآفرینی شهر، به ویژه در پلاکا، انتخاب شد. این انتخاب صرفاً زیبایی‌شناسانه نبود، بلکه یک بیانیه ایدئولوژیک قدرتمند برای پیوند دادن هویت یونان مدرن با گذشته کلاسیک باشکوه آن بود.
• آتش‌سوزی و حفاری‌ها: در سال 1884، آتش‌سوزی بزرگی بخش وسیعی از پلاکا را تخریب کرد. این حادثه باعث شد تا توجه بیشتری به اهمیت باستان‌شناسی این منطقه جلب شود و حفاری‌های متعددی در آن آغاز گردد.

معماری نئوکلاسیک: بازتاب هویت ملی در پلاکا

انتخاب سبک نئوکلاسیک برای بازسازی آتن قرن نوزدهم، اهداف عمیق سیاسی و فرهنگی داشت که توسط پادشاه اوتو، شاهزاده‌ای باواریایی و شیفته یونان باستان، و معماران اروپایی و یونانی ترویج می‌شد.

اهداف ایدئولوژیک

• احیای هویت ملی: این سبک معماری که مستقیماً از بناهای یونان و روم باستان الهام گرفته بود، راهی برای احیای ارزش‌های فرهنگی و دموکراتیک دوران کلاسیک و نادیده گرفتن قرن‌ها سلطه عثمانی بود. این یک بیانیه سیاسی بود که اعلام می‌کرد یونان مدرن، وارث مستقیم تمدن باشکوه باستان است.
• نمایش قدرت و همسویی با اروپا: ساخت بناهای باشکوه و متقارن، اقتدار دولت جدید را به نمایش می‌گذاشت. از آنجا که نئوکلاسیسیسم سبک غالب پایتخت‌های اروپایی بود، انتخاب آن آتن را به عنوان یک پایتخت مدرن و اروپایی معرفی می‌کرد.
• ایجاد پیوستگی تاریخی: طرح‌های شهری جدید به دنبال ادغام بناهای باستانی با ساختار جدید شهر بودند و معماری نئوکلاسیک این هماهنگی بصری را ایجاد می‌کرد.

ویژگی‌های خانه‌های نئوکلاسیک پلاکا

خانه‌های این محله، ضمن حفظ مقیاس انسانی، اصول نئوکلاسیک را به نمایش می‌گذارند :

• نما و ساختار: نماها بر اساس اصول تقارن و نظم هندسی طراحی شده‌اند. این خانه‌ها معمولاً دو یا سه طبقه با سقف‌های بلند هستند که حس دلبازی را القا می‌کنند.
• مصالح: استفاده از سنگ مرمر، به ویژه برای ورودی‌ها، قاب درها و بالکن‌ها، رایج بود. نماها اغلب با گچ به رنگ‌های اخرایی، بژ یا سفید پوشانده می‌شدند.
• تزئینات: تزئینات ظریف گچ‌بری در اطراف پنجره‌ها، سرستون‌های ساده (ایونی یا دوریک) و زیر لبه بام (Acrokerama) به کار می‌رفت. ورودی اصلی با یک در چوبی بزرگ و قاب مرمرین مشخص می‌شد که گاهی با یک سنتوری مثلثی (Pediment) در بالا تکمیل می‌شد.
• سقف‌ها و بالکن‌ها: سقف‌های شیروانی با پوشش سفال قرمز و بالکن‌های آهنی با نرده‌های فرفورژه دست‌ساز یا بالکن‌های کوچک مرمرین، از عناصر نمادین این خانه‌ها هستند.

گشتی در کوچه‌پس‌کوچه‌های پلاکا

قدم زدن در پلاکا تجربه‌ای منحصربه‌فرد است. این محله که بیشتر خیابان‌های آن به روی خودروها بسته است، فضایی آرام و دلنشین دارد. کوچه‌های باریک و سنگ‌فرش‌شده که گاهی به شکل هزارتو در هم می‌پیچند، شما را به کاوش و گم شدن در زیبایی‌های آن ترغیب می‌کنند.

آنافیوتیکا (Anafiotika): جزیره‌ای در آغوش آکروپولیسدر بخش شمالی پلاکا و در دامنه‌های بالاتر آکروپولیس، محله کوچک و جزیره‌مانندی به نام آنافیوتیکا قرار دارد که تکه‌ای از جزایر سیکلاد را در قلب پایتخت به تصویر می‌کشد.

• تاریخچه شکل‌گیری: در اواسط قرن نوزدهم، برای ساخت کاخ سلطنتی (پارلمان امروزی)، ماهرترین بنّاها از جزیره آنافی به آتن فراخوانده شدند. این کارگران خانه‌هایی را به سبک معماری زادگاهشان در دامنه شمال شرقی تپه آکروپولیس بنا کردند و نام محله را به افتخار جزیره‌شان، «آنافیوتیکا» به معنای "آنافی کوچک" نهادند.
• افسانه ساخت‌وساز شبانه: روایتی محبوب می‌گوید که کارگران برای دور زدن قانون ممنوعیت ساخت‌وساز در این منطقه باستان‌شناسی، به قانونی قدیمی متوسل شدند که طبق آن، اگر کسی می‌توانست سازه‌ای را طی یک شب بنا کند، مالک آن می‌شد. به این ترتیب، آن‌ها با مهارت و سرعت بالای خود، خانه‌هایشان را شبانه ساختند.
• معماری سیکلادی: خانه‌های آنافیوتیکا نمونه‌ای برجسته از معماری جزایر سیکلاد هستند؛ سازه‌هایی کوچک و مکعبی‌شکل با دیوارهای سفیدکاری‌شده، درها و پنجره‌های آبی و سبز و کوچه‌های باریک و شیب‌دار تزئین‌شده با گل. امروزه تنها حدود 45 خانه از آن دوران باقی مانده است.

جاذبه‌های دیدنی و فرهنگی

پلاکا میزبان تعداد زیادی از موزه‌ها و بناهای تاریخی مهم آتن است.

موزه‌ها: پنجره‌ای به سوی فرهنگ یونان

• موزه فرهنگ مدرن یونان (موزه هنر عامیانه سابق): این موزه که در سال 1918 تأسیس شد، مجموعه‌ای گسترده از فرهنگ یونانی از قرن هجدهم به بعد را در چندین ساختمان تاریخی در پلاکا به نمایش می‌گذارد. مشهورترین بخش آن «حمام بادها» (The Bath House of the Winds)، تنها حمام عمومی باقی‌مانده از دوره عثمانی در آتن، است.
• موزه آلات موسیقی یونانی: این موزه دارای مجموعه‌ای شگفت‌انگیز از بیش از 1200 ساز موسیقی سنتی یونانی از قرن هجدهم تا به امروز است. بازدیدکنندگان می‌توانند با استفاده از هدفون به صدای هر ساز گوش دهند.
• موزه تاریخ دانشگاه آتن (خانه کلنتیس-شاوبرت): این بنای نمادین نئوکلاسیک در پلاکا، داستانی پرفرازونشیب دارد. این خانه که هسته اصلی آن به قرن هفدهم بازمی‌گردد، در سال 1831 توسط دو معمار برجسته، استاماتیوس کلنتیس و ادوارد شاوبرت، خریداری شد. اولین طرح جامع شهری آتن مدرن در این خانه تهیه شد. مهم‌تر از آن، این ساختمان از سال 1837 تا 1841 به عنوان اولین مقر «دانشگاه اوتون»، نخستین دانشگاه دولت مستقل یونان، فعالیت می‌کرد. امروزه این موزه با نمایش کتاب‌های کمیاب، ابزارهای علمی قرن نوزدهم و اسناد تاریخی، تاریخ تأسیس این نهاد آموزش عالی را روایت می‌کند.
• موزه یهودیان یونان: این موزه که در یک ساختمان نئوکلاسیک در نزدیکی میدان سینتاگما قرار دارد، حافظه تاریخی یکی از قدیمی‌ترین جوامع یهودی اروپا با قدمتی بیش از 2300 سال است. جامعه یهودی آتن پس از جنگ استقلال تقریباً از بین رفت اما در اواخر قرن نوزدهم دوباره شکل گرفت. این موزه که در سال 1977 تأسیس شد، بیش از 11,000 شیء را در خود جای داده است. مجموعه‌های آن شامل فضای داخلی بازسازی‌شده کنیسه پاتراس، اشیاء مذهبی، تاریخ یهودیان یونان با تمرکز ویژه بر تراژدی هولوکاست (که طی آن 87٪ از یهودیان یونان نابود شدند) و مجموعه‌ای غنی از لباس‌های سنتی جوامع رومانیوت و سفاردی است. این موزه یک مرکز تحقیقاتی و آموزشی فعال برای ترویج درک بین‌فرهنگی است.
• موزه هنر کودکان یونان: مکانی جذاب برای کودکان که آثار هنری خلق‌شده توسط آن‌ها را به نمایش می‌گذارد.

اماکن باستانی و تاریخی

• آگورای رومی و کتابخانه هادریان: این محوطه‌های باستانی مهم در قلب پلاکا قرار دارند.
• برج بادها (Tower of the Winds): این بنای هشت‌ضلعی مرمرین که حدود سال 50 پیش از میلاد ساخته شد، به عنوان اولین ایستگاه هواشناسی جهان شناخته می‌شود. این برج ترکیبی از یک ساعت آبی، هشت ساعت آفتابی و یک بادنما بود و بر روی وجوه خارجی آن، هشت ایزد باد (Anemoi) حکاکی شده‌اند.
• بنای یادبود لیسیکراتس: این بنای زیبا که در سال 334 پیش از میلاد ساخته شده، یکی از بهترین نمونه‌های حفظ‌شده از یک «بنای یادبود کوراژیک» است که برای نمایش جایزه یک حامی تئاتر ساخته شد. این بنا اولین نمونه شناخته‌شده از به‌کارگیری سرستون کورنتی در نمای خارجی یک ساختمان است.
• کلیساهای بیزانسی: کلیساهای کوچک و تاریخی متعددی از دوره بیزانس مانند کلیسای متامورفوسیس (قرن 11-12) و کلیسای آگیوس نیکولائوس رانگاواس (قرن 11) در کوچه‌های پلاکا پنهان شده‌اند.

خرید و رستوران‌گردی

پلاکا یکی از بهترین مکان‌ها در آتن برای خرید سوغاتی و لذت بردن از غذاهای یونانی است.

خرید:خیابان‌های اصلی پلاکا، آدریانوس (Adrianou) و پاندورسو (Pandrosou)، مملو از فروشگاه‌های متنوع هستند. در این فروشگاه‌ها می‌توانید انواع صنایع دستی سنتی مانند جواهرات دست‌ساز، صندل‌های چرمی، سرامیک و محصولات چوب زیتون را پیدا کنید.

غذا و نوشیدنی:این محله پر از کافه‌های دنج، رستوران‌های سنتی (تاورنا) و بارهایی است که بسیاری از آن‌ها در باغ‌های زیبا یا ساختمان‌های تاریخی قرار گرفته‌اند. بسیاری از رستوران‌ها در میدان مرکزی محله، «فیلوموسوس اتریا» (Filomousos Eteria)، شب‌ها با اجرای موسیقی زنده سنتی یونانی (Rebetiko) فضایی پرجنب‌وجوش ایجاد می‌کنند. این تاورناها بهترین مکان برای تجربه غذاهای اصیل یونانی مانند مزه‌ها (Meze)، موساکا و سوولاکی هستند.

چالش‌های معاصر: نبرد برای حفظ هویت

امروزه پلاکا با چالش‌های متعددی روبرو است که هویت تاریخی و اصالت آن را تهدید می‌کند.

• گردشگری انبوه: اشباع شدن محله از گردشگر باعث ازدحام و تغییر چهره آن برای ساکنان محلی شده است.
• حفظ هویت اصیل: افزایش اجاره‌بها و تبدیل خانه‌ها به واحدهای اجاره کوتاه‌مدت، ساکنان دائمی را وادار به خروج از محله کرده و هویت اصیل آن را کمرنگ نموده است.
• حفظ بافت تاریخی: سودآوری بالای گردشگری، برخی مالکان را به سمت تغییر کاربری‌های غیرقانونی سوق داده که یکپارچگی معماری محله را در معرض خطر قرار داده است. شهرداری آتن اقداماتی را برای مقابله با این روند آغاز کرده است.

دسترسی به پلاکا

پلاکا به دلیل موقعیت مرکزی خود بین ایستگاه‌های متروی موناستیراکی (Monastiraki) و سینتاگما (Syntagma) به راحتی قابل دسترسی است. بهترین راه برای گشت‌وگذار در این منطقه پیاده‌راه، پیاده‌روی است.

خلاصه

پلاکا، ملقب به «محله خدایان»، قدیمی‌ترین محله آتن در دامنه آکروپولیس است. پس از استقلال یونان، این محله با معماری نئوکلاسیک بازسازی شد تا هویت ملی جدید را به گذشته کلاسیک پیوند دهد. این سبک با ویژگی‌هایی چون تقارن، استفاده از مرمر و تزئینات کلاسیک مشخص می‌شود. در دل این محله، منطقه منحصربه‌فرد آنافیوتیکا با معماری سیکلادی قرار دارد که در قرن نوزدهم توسط کارگران جزیره آنافی ساخته شد. پلاکا میزبان جاذبه‌های باستانی مهمی مانند آگورای رومی، برج بادها (اولین ایستگاه هواشناسی جهان) و بنای یادبود لیسیکراتس است. موزه‌های مهمی چون موزه تاریخ دانشگاه آتن که در اولین مقر دانشگاه یونان مدرن قرار دارد و موزه یهودیان یونان که تاریخ 2300 ساله این جامعه را روایت می‌کند ، در این محله جای گرفته‌اند. با این حال، امروزه این محله با چالش‌های جدی ناشی از گردشگری انبوه و تجاری‌سازی روبرو است که هویت اصیل آن را تهدید می‌کند. آینده این محله تاریخی به تعادل میان توسعه گردشگری و حفظ اصالت آن بستگی دارد.